نامه ي آقاي دكتر محمد امين رياحي در مورد چورس و آثار باستاني آن
بسم الله الرحمن الرحيم
چكيده مطلب : باتوجه به اينكه چورس و بسطام همراه با شش منطقه ديگرجزء مناطق گردشگري اعلام شده اند . به اين مناسبت مبارك و با كسب اجازه از حضور آقاي دكتر رياحي استاد و پژوهشگرتاريخ دو نامه ي ايشان را در مورد چورس و آثار باستاني آن منتشر مي كنيم .
چندين روز قبل آقاي رييس جمهور و هيئت همراهش در استان آذر بايجان غربي حضور داشتند . آقاي دكترمويد حسيني صدرنماينده مردم خوي در مجلس شوراي اسلامي در گفت وگو با خبرنگار ايسنا آن بخش از مصوبات سفر دوم هيأت دولت را كه مربوط به خوي مي شد تشريح نمودند .
در اين مصاحبه گفته شده كه حدود 300 ميليارد ريال اعتبار از محل سفر رئيس جمهور براي كل استان آذربايجان غربي در نظر گرفته شده است كه با هماهنگي آقاي استاندار اين اعتبار براي شهرستانها اختصاص خواهد يافت.
همچنين حسيني صدر، از ايجاد 7 منطقه نمونه گردشگري در اين شهرستان خبر داد و گفت: پل خاتون، فيرورق، سيد تاج الدين، غارعلي شيخ، آب معدني آغ گل، قطور و منطقه چورس و بسطام از چايپاره جز مناطق نمونه گردشگري خواهند بود.
همزبان با مردم منطقه از كليه ي مقامات محترم خصوصا آقاي استاندار(كه قول داده بودند منطقه چايپاره و چورس قديمي را فراموش نخواهند كرد ) تشكر مي نماييم .
و نيز شايسته است از نماينده كوشاي خودمان آقاي حسيني صدر قدرداني نماييم .
نامه هاي محقق محترم آقاي رياحي در مورد مسجد تاريخي شهر قديمي چورس
چندي قبل در يك مراسم ترحيم شركت كرده بوديم هر كس از دري صحبت مي كرد . در ميان اين صحبت ها يكي از حاضران كه آموزگار پر تلاش ديار ما و دلبسته ي آثار باستاني كشورمان وچورس هستند اظهار داشتند كه مكاتباتي با آقاي دكتر رياحي در مورد آثارتاريخي چورس داشته اند .
ديدگاه هاي علمي – تاريخي و ادبي استاد رياحي بر همگان آشكار است و هر چند ما در آن حد نيستيم كه بتوانيم در آن موارد حرف بزنيم اما وظيفه داريم و دوست داريم از دل مشغولي ها و علاقه ايشان به كشورمان ؛ آثار قديمي و همچنين تلاشهاي ايشان در مورد حفظ اين آثار كه در واقع شناسنامه ي ايراني بودن ماست ياد بكنيم ويا از تلاشي كه در مورد مسجد چورس كرده اندكه منجر به ثبت آن در رديف آثار تاريخي شده است ياد ها شود .
البته ياد كردن از هر خوبي و از جمله زحمات و مجاهدت هاي مردان بزرگ كاري خوش است. استاد شهريار در مورد خاطره و ياد مي گويد :
به پيري آنچه مرا مانده لذت ياد است
دلم به دولت ياد است اگر دمي شاد است
نظرات استاد رياحي و نيز مشاهير ديگر كشورمان نكته ها ي مفيد زيادي دارد كه نقل چند جمله از آنها ما را دردانستن و فراگيري تاريخ خود و حفظ آثار باستاني تشويق مي نمايد . همچنين افراد ي را كه به اميد يافتن چند سكه و اشياء عتيقه دست به تخريب مكانهاي باستاني دست مي زنند. ( كه ما در دل خودگله هاي فراوان از آنها داريم ) دعوت به تفكر و تغيير رويه مي نمايد . همچنان كه گل در باغ زيباست اشياي قديمي هم در جاهاي خود بهتر است . و اگر قرار است چيزي از خاك بيرون كشيده شود بايد بدست خبره هاي اين كار صورت گيرد كه در سازمان ميراث فرهنگي فعال هستند .
جملات زير را از مقدمه كتاب تاريخ خوي انتخاب كرديم .
" تاريخ هر شهر مكمل تاريخ ايران است "
" شهر وندي كه گذشته شهر خود را نمي شناسد وازحال اقوام و گروه هايي كه درآن زيسته اند و حوادثي كه برآنها گذشته بي خبر است ؛ و با نام مرداني كه در آن حوادث سهمي داشته اند و يادگارهايي از خود بر جاي گذاشته اند آشنا نيست ؛ در آن شهر غريب است ؛ و نمي تواند شهر خود را دوست بدارد و از زندگي درآن لذت ببرد "
آقاي دكتر رياحي در اين مقدمه نوشته اند : براي تحصيل به تهران آمدم ؛ با دسترسي به كتابخانه هاي پايتخت به تكميل ياد داشتها پرداختم ؛ كاري كه درست 50 سال وقت گرفت.
" براي يك ملت ؛ شناخت گذشته ها درس زندگي و راهنماي آينده است . ملتي كه به فراز نشيب هاي تاريخ گذشته خود آشنا باشد هرگز فريب نمي خورد ..... "
چون دراين فرصت مسائل تاريخي مطرح است جاي دارد ازاستاد ديگر تاريخ شهرمان آقاي مهدي آغاسي نيز يادي بكنيم .
در هر حال از آن آموزگار كه آقاي حيدر طاهري باشند خواهش كرديم نامه ها را جهت انتشاردر اختيار ما قراردهند.مطمئن بوديم كه شنيدن زبان حال دوست ( يعني چورس قديم ) آنهم از زبان شيرين استاد رياحي خيلي جان فزا است .
به قول شيخ غزل سراي شيراز :
حال از دهان دوست شنیدن چه خوش بود
یا از دهان آنکه شنید از دهان دوست
جهت آگاهي بيشترخوانندگان محترم بايد توضيحي مختصر در مورد وضع فعلي مسجد داده شود وآن اينكه قرمزي مسجد بازسازي شده است و بنا به نظرات اهل فن درمعماري و بازسازي آثار تاريخي كه از آن باز ديد نموده اند مسجد طوري ترميم شده است كه لطمه اي به آن وارد نشده كه هيچ ؛ بلكه بر زيبايي آن نيز افزوده شده است . واگرنقصي هم باشد درآينده قابل جبران است لذا نظر آقاي دكتررياحي هم تامين شده است . فقط بايد يك پيشقدمي ازطرف اداره تبليغات اسلامي صورت گيرد وشوراي اسلامي روستاي چورس كه اعضاي فعالي دارد وخصوصا يك روحاني تلاشگرنيزدارد همتي بكنند تا گهگاهي مراسمي درآن برگزارگردد مثلا علاقمندان آثار باستاني واهل فضل ومقامات استان و اهالي به آن دعوت شوند. تا مجالي به شناساندن چورس فراهم گردد . اين پيشنهاد را ما چندين سال است كه مطرح كرده ايم انشاء الله در آينده ي نزديك عملي گردد .
آقاي دكتر در نامه ي دوم خود (نوشته شده در تاريخ27/8/ 1385 )خود پيشنهاد داده اند بر سر درب ورودي مسجد؛ نام باني آن يعني مرحوم مرتضي قلي خان دنبلي كه در دوره صفوي بنا گرديده است قرار داده شود. كه اميد واريم آن نيز عملي گردد .
و چون به اينجا رسيديم جا دارد . از يك بناي قديمي ديگر در چورس يعني بوزخانه يا يخچال صحبت شود و فكري به حال آن هم بشود كه با شتاب در حال خراب شدن است . چه در اثر گذشت زمان و چه از تعرض افراد ي كه خوشبختي خود را به تخريب اين يخچال پيوند زده اند و يكي از پايه هاي اصلي آن را كنده و بنا را معيوب نموده اند .
چندين بار از اين دست مطالب نوشته ايم تا دستاني كه به داد قرمزي مسجد قديمي رسيدند به ياري اين يخچال بشتابند .
اينجا تقاضايمان از مقامات محترم ميراث فرهنگي استان آذربايجان شرقي ونيز آقاي عليرضا جاويد نيا است كه مي دانيم تعلق خاطري به چورس دارند .آقاي جاويد نيا بارها مهمان روستاي با صفاي چورس بوده و يخچال (بوزخانه ) را ديده اند .
تصوير نامه هاي دكتر رياحي
نامه ي اول (نوشته شده در تاريخ 11 تير ماه 1381 )
نامه ي دوم (نوشته شده در تاريخ 27آبان ماه 1385 )
نامه دوم
